Edebiyat Sosyolojisinin Türkçesi

Toplum olarak edebiyatı seven, edebiyat ile haşır neşir olan bireyleriz. Edebiyat hayatımızın her sahnesinde, her bürokratik işlerimizde, her köşe başında bize kendini gösteren, kendini tattıran, kendinden bir şeyler katan temel bir unsurdur. Evet unsurdur diyorum. Bunu çekinmeden, yaya yaya söylüyorum. Edebiyatı seviyoruz, lakin bu sevme sadece sevmekten ibaret. Daha öteye geçmiyor. Edebiyatı sevme biçimimizin sadece sevmekten öteye geçmemesini okumayışımızla ortaya koyabiliriz, ya da edebiyatın günlük dilimizde “okuduğunu anlama, anladığını yorumlama kabiliyetinin” neresinde durduğumuzla gösterebiliriz.

Yapılan tüm istatistikî çalışmalar hep bir pembe yalanın yansıması olarak durur bende. Çünkü yalanlar rakamlara değdirilince daha gerçekçi olabilmektedir. Yüz kişiye sorup elli olumlu cevap alabilme kabiliyeti olan anketler okuma oranlarının belirlenmesi konusunda çok yeterli veriler sunmamaktadır bizim toplumumuzda. Çünkü bizim toplumumuz beğendiği bir kitabı amcasına, teyzesine, dayısının oğluna, teyzesinin kızına, kardeşinin oğlunun da vererek aynı kitabın okunmasını sağlamaktadır. Bu bakımdan ülkemizde edebiyatın sosyolojisi yapılırken toplumun “nevi şahsına münhasır” özellikleri göz önüne alınarak okuma, yazma, söyleme biçimleri de göz önünde bulundurularak yapılması gerekmektedir.

Edebiyat sosyolojisi, Türkçe çevirisi de yayınlanan Robert Escarpit’in Edebiyat Sosyolojisi isimli eserinde belirttiği gibi “Edebiyat olayı kendini bize üç özel durumda gösterir: kitap, okuma, edebiyat. Günlük konuşma dilinde çoğu zaman bu üç sözcüğün biri diğerinin yerine kullanılır. Gerçekte bu üç kavram birbirini kısmen doğrular ve sınırları oldukça belirsizdir” (Escarpit, 1992:19) ifadesi edebiyatın insanlık için neye tekabül ettiğine dair bir görüşü dile getirmektedir.

Sözlü anlatımdan yola çıkan edebiyatımız bu gün her ne kadar yazılı eserler üzerinden ilerlese de edebiyat ve sosyoloji ilişkisini inceleyecek isek başlangıç noktamız sözlü anlatım eserleriyle olmalıdır. Bu, edebiyat tarihimize farklı açılardan bakmayı sağlayacak ayrıca sosyolojik perspektifler sunacak ve edebiyat-sosyoloji ilişkisini daha açık biçimde ortaya koyma imkânı sağlayacaktır. Türk Edebiyatının da temeli olan sözlü geleneğe bakacak olursak bu eserlerde toplumun yapısı, ilişkiler, mekânlar yoğun biçimde kendini göstermektedir. Edebiyatın bu unsurları sosyolojik perspektifle ele alındığında olgular arasındaki ilişkinin ne kadar güçlü olduğu ortaya koyulacaktır.

Ülkemizdeki edebiyat sosyolojisi çalışmalarına baktığımız zaman bu alanda çalışmaların çok fazla olduğunu söyleyemeyiz. Bu alanda yapılan çalışmaların çoğunluğu da edebiyatçılar tarafından “edebiyat sosyolojisi” başlığı kullanılmadan yapılan çalışmalardır. Bu çalışmalardan ilki olarak söylenebilecek çalışma Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu’nun Bayburtlu Zihni üzerine yaptığı monografik çalışmadır. Konuya daha sonra dahil olan Kemal Karpat’ın “Türk Edebiyatında Sosyal Konular” isimli kitaptır. Bu eser 1971 yılında Varlık Yayınları’ndan çıkmış daha sonra Osmanlı’dan Gününüze Edebiyat ve Toplum ismi içerisinde yayınlanmıştır. Bu eserlerden sonra Cemil Meriç, Edebiyat ve sosyoloji ilişkisinden bahsetmektedir. Hisar Dergisi’nde yayınlanan bu yazı Kırk Ambar isimli eserine alınmıştır. Bu gün ise bu alanda çalışma yapan en önemli isimlerden biri Köksal Alver’dir. Edebiyat sosyolojisi alanında Türkiye’de yapılan çalışmaların yetersizliği, edebiyatçıların sosyolojik perspektifi elde etmek için uğraşmaması, sosyoloji öğrencilerinin de verilen eğitimle tabakalaşma, siyaset, kent, göç, kadın, aile gibi belirli konulara yoğunlaşması edebiyat sosyolojisi alanında çalışmaların az ve fakat öz olmasına neden olmuştur.

Bilal Can

Reklamlar

About bilal can

Dumlupınar Üniversitesi Sosyoloji Yüksek Lisans Bölümü öğrencisi. Kitaphaber.com.tr 'nin kurucularından, Kütahya'da ikamet ediyor, çay ocaklarını dolaşıyor, acaip derecede sıkıcı kitaplar okuyor. iletişim: bilalcan7250(@)gmail.com
Bu yazı bilal can içinde yayınlandı ve , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s